Overweging zondag 16 oktober 2011. Protestantse Gemeente Damsterboord. Jubileumviering vrouwenvereniging GIOS (God Is Onze Sterkte).

Ruth 1: 6 – 18.   Lucas 1, 39 - 56

Uw God is mijn God!

Toen het GIOS werd opgericht, 1931 was de positie van de vrouwen in onze samenleving en dus ook in onze kerk een heel andere dan in deze tijd. Ik ben van een veel latere generatie, dus zeker de oudere vrouwen hier aanwezig hoef ik daarover niets te vertellen. Individuele uitzonderingen daargelaten, was zo ongeveer het enige recht, het aanrecht. De beurskrach had plaatsgevonden en er tekende zich economisch donkere wolken af tegen het hemeldek. Er was bittere armoede. Vrouwen hadden nog niet erg lang stemrecht. Vrouwen in publieke functies waren een er zeldzaamheid. De zorg voor het huishouden en de zorg voor de kinderen hield de vrouwen aan het huis gekluisterd. De kerk was een mannenbolwerk en het zou zeker nog dertig/veertig jaar duren voordat er een eerste vrouwelijke predikant werd bevestigd.  Vandaar dat we de emancipatorische waarde van organisaties als de HVG en in onze tijd ‘de Passage”en dus ook het GIOS niet moeten uitvlakken.  Het waren de momenten waarop vrouwen naar buiten traden, waarop ze samen met andere vrouwen onderwerpen bespraken die anders alleen waren voorbehouden aan mannen. Dat waren de momenten waarop vrouwen leerde en dus emancipeerde. Het waren de momenten waarop vrouwen, zonder de oren van de man, met elkaar konden praten over hun kinderen en hun vrouwenzorgen en wie weet misschien wel over hun man.  Ze namen een stukje van hun toekomst in eigen hand! Iets wat wij ons vandaag nog maar moeilijk kunnen voorstellen, dat dat in die tijd zo ging.  Maar aan de andere kant kunnen wij ons ook niet meer voorstellen dat een jonge meid als Ruth haar eigen toekomst in handen legt van haar schoonmoeder. Maar dat betekent niet dat we de verhalen dan maar moeten laten voor wat ze zijn. Maar de verhalen laten altijd twee beelden zien. Het verhaal van de winnaar, is ook het verhaal van de verliezer. Het verhaal van de man, in die tijd, is ook het verhaal van de vrouw. Alleen de verhalen van de winnaar en de man zijn dominant aanwezig. Dat betekent dat je dus wel even moeten zoeken naar de verhalen van de verliezer en de vrouw. Maar ze zijn er wel. Kleine verhalen van grote waarde.

En eigenlijk is het verhaal van Ruth zo’n klein verhaal van de verliezer. Het bevindt zich in een neerwaartse spiraal. Ruth is een buitenlandse, die met haar schoonmoeder terugkeert naar Juda. Wat heeft ze daarmee te winnen? Het lijkt alleen maar op verlies uit te draaien!  In dit verhaal lijkt Orpa de meest verstandige van de twee. Zij kiest voor zekerheid, voor een vaste en stabiele toekomst. En laten we eerlijk zijn, als wij nu even allemaal de bril van Orpa opzetten, wie van ons zou die keuze niet willen maken? Als we door de bril van Orpa kijken, dan snappen we dat Naomi terug wil naar haar eigen land, haar eigen roots. Maar wat heeft Ruth als Moabitische vrouw daar te zoeken. Ze zal met de nek worden aangekeken., ze zal er geen rust vinden, geen zonen baren, geen toekomst hebben. Begrijpen we de keuze van Ruth ook echt vanuit ons hart.  Of alleen maar omdat wij de afloop kennen van het verhaal. Maar als we die afloop niet kende? Zouden we hem dan ook begrijpen, zouden we hem dan zelf ook maken? 

Vanuit een ander perspectief is een actuele vraag, zo even tussendoor, of wij Ruth vandaag de dag nog hartelijk welkom zouden heten en haar rustig bij haar schoonmoeder zouden laten gaan wonen? Of zouden we haar opsluiten in een opvangcentrum?  

Ruth is het kleine verhaal wat uiteindelijk overeind blijft door grote woorden te gebruiken. Uw volk is mijn volk! Uw god is mijn god! Waar u sterft zal ik sterven.  Deze woorden zijn eigenlijk te groot voor een mens, als je niet weet wat de toekomst kan brengen.  Het zijn net zulke grote woorden als Maria gebruikt. Alle geslachten zullen mij voortaan gelukkig prijzen, ja grote dingen heeft de machtige voor mij gedaan, heilig is zijn naam! We zouden de neiging krijgen om tegen beide, Ruth en Maria, te zeggen: kind weet je wel wat je zegt? En toch zijn ze beide van grote waarde! Want Ruth en Maria zijn degene die symbool staan voor de vrouwen, door de gehele geschiedenis heen, die als wisselwachters de loop van de geschiedenis zullen veranderen.

Grote veranderingen in de bijbel worden niet gerealiseerd door mannen. Maar door vrouwen!  Mannen hebben wel heel passages in de bijbel aangepast, weggelaten, herschreven ten faveure van hun eigen rol. Maar het zijn steeds de vrouwen geweest die belangrijke stappen zette op weg naar een andere toekomst. Lang niet altijd zichtbaar, omdat ze in kleine verhalen verstopt zitten, je moet er echt naar zoeken. Ruth en Maria zijn twee van die vrouwen. Twee geëmancipeerde vrouwen die stappen zette, die woorden durven te gebruiken, waardoor de ogen van de wereld geopend kunnen worden. Want wat heb je te zoeken als Moabitische vrouw  in Juda en je gaat toch. Je zet je eigen toekomst op het spel. Niet omdat je zo flink wil zijn, maar juist omdat je klein durft te zijn.  De minste van zijn dienares, daar heeft God naar om gezien. Ruth durfde daarop ook te vertrouwen; uw God is mijn God. Ruth durfde te vertrouwen op een God die het zoekt in het kleine en onooglijke!

Terug naar waar het vandaag o.a om gaat. Een jubileumviering. Het zijn de kleine verhalen uit de vrouwenbeweging die door de jaren altijd hebben geklonken, maar lang niet altijd zijn gehoord, omdat ze zijn overschreeuwd door de grote verhalen. Daar staat naast dat er veel, heel veel, geklaagd wordt, zeker ook in de kerk dat het allemaal terugloopt en allemaal minder wordt. Dat het allemaal kleiner wordt. En we gaan allemaal missionaire plannen bedenken om weer groter te worden. Ruth keek niet om naar wat is geweest, wat voor toekomst ze in eigen land zou kunnen hebben gehad. Ruth keek vooruit en durfde het uit te houden in de situatie waarin ze op dat moment zat. Een onzekere toekomst, maar bleef daardoor dicht bij zichzelf, bij haar eigen identiteit, bij wie ze wilde zijn.

Dat zou ik het GIOS mee willen geven vandaag. Streef niet altijd naar het grote, maar durf het uit te houden in het kleine en kwetsbare en daarmee houd je het uit met een God die omkeek naar de minste dienares, maar daar wel grote dingen uit liet ontspruiten.  Amen.