Overweging zondag 2 mei.  Protestantse Gemeente Grolloo – Schoonloo.

 

Micha 4: 1 -5.

 

Thema:  de droom van Micha!

 

Micha is een boerenprofeet. Een jongeman nog, althans in de ogen van veel ouderen. Overdag, wanneer het kan,  werkt hij op het land en ’s avonds als de zon ondergaat of in de middag wanneer het te warm is om te werken, vinden we Micha op het dorpsplein in de schaduw van de bomen. Want Micha is niet iemand van de grote stad. Integendeel zelfs. Micha is een van ons!

 

En op dat dorpsplein gaat hij in gesprek met de ouderen van het dorp. Over de toestand in de wereld, over de toekomst en over het verleden. Micha is dan weliswaar nog jong, maar dom is hij zeker niet. Hij heeft de bijbelschool bezocht van Jesaja, degene waarvan in de bijbel ook dikke boeken staan. Hij, Jesaja, heeft Micha geleerd om toch vooral te luisteren en nooit met een oordeel klaar te staan. Te luisteren naar wat mensen te vertellen hebben. Ogenschijnlijk heerst en rust en vrede in het dorp van Micha. Het dorp is na de laatste oorlog, tegen de Assyriers opnieuw opgebouwd. Mooie grote huizen, rijkdom en welvaart heerst er. De kinderen spelen en gaan naar school.

 

Het is wat vreemd dat in die situatie Micha spreekt over oorlog en vrede. Terwijl de oorlog verder weg lijkt dan ooit. Er moet dus een andere reden zijn dat Micha in die situatie deze woorden gebruikt. Dat zit hem misschien wel in ons woord: vrede. Als Joden spreken over vrede, als zij elkaar vrede wensen, dan gebruiken ze daarvoor het woord sjaloom.  Wij vertalen dat altijd als; vrede. Maar het is meer. Met sjaloom bedoelen de joden een algehele toestand van welzijn, waarin mensen in vrede kunnen leven met zichzelf en met de omgeving. Als je iemand sjaloom wenst dan wens je hem ook geluk. Dan wens je hem al het goede toe. Als ergens de goede orde is verstoord kan er geen sjaloom zijn. Als de verhouding tussen mensen is verziekt, kan er geen sjaloom zijn. Maar als je iemand sjaloom wenst, dan ben je de haat voorbij. Dan kun je vergeven, zonder te vergeten. Sjaloom gaat dus verder, dan de vrede die wij vaak bedoelen. Het heeft te maken met het hele leven. Met al onze vezels. Met al ons gevoel. Het heeft volgens de joden alles te maken met God. Buiten God om is er geen sjaloom. Vrede is dan dus meer dan de afwezigheid van oorlog. In het dorp van Micha ontbreekt het waarschijnlijk aan sjaloom, aan meer dan vrede. Want ja, er heerst vrede, de oorlog is ver weg. Maar het ontbreekt in het dorp van Micha misschien wel aan vrijheid. Aan samen kunnen leven. En dus ontbreekt het aan God!

 

Naast het spreken luistert Micha naar de oudste van het dorp, zonder te oordelen. Dat is lastig en tegelijkertijd razend knap als je dat kunt. Luisteren zonder te oordelen. Wij hebben vaak ons oordeel al klaar, voordat we hebben geluisterd. Maar uit dat luisteren van Micha komt ook iets voort. Het is niet zo dat hij alleen maar luistert en het dan van zich af laat glijden. Uit dat luisteren van Micha komt een droom. Een droom van een nieuwe toekomst, een nieuwe vrede. Het is Micha zijn droom dat de wapens niet meer nodig zijn, dat deze niet meer worden gebruikt om te doden, maar dat zij worden omgebouwd tot instrumenten die leven geven.  Het is Micha zijn droom dat er eten en drinken zal zijn voor iedereen. Dan dragen de bergen schoven van vrede. Dat kinderen kunnen spelen en niet meer bang hoeven te zijn voor de oorlog, dat hen de oorlog niet meer wordt geleerd.  Het is Micha zijn droom dat mensen de oorlog achter zich kunnen laten. In vrede en vrijheid kunnen leven.

 

Maar tegelijkertijd weten wij dat dat makkelijker gezegd is dan gedaan. De oorlog kan soms zo ingrijpend zijn dat hij soms tot in het 3^e of 4^e geslacht mensen blijft achtervolgen. Dat mensen niet toe komen aan dromen. Niet omdat ze het niet willen, maar omdat ze het niet kunnen. Het verleden blokkeert de droom. Omdat wat hen is aangedaan of omdat wat ze hebben aangericht. Beide dragen deze last mee, zodanig dat de rest van hun leven dromen onmogelijk is geworden.

 

De komende dagen herdenken we de oorlog en vieren we de vrijheid. Deze twee zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Want oorlog maakt onvrij, maakt mensen angstig. Maakt vluchteling, niet alleen fysiek, lichamelijk, maar ook in hun hoofd, in hun hart.  Want de oorlog maakt dat mensen niet meer dromen, maar alleen nog bezig zijn te overleven. We zien het vandaag de dag nog dagelijks op televisie. Daar waar oorlog is, is een droom verscheurd.

 

Dat wij dit jaar, in het dorp, samen de oorlog herdenken en de vrijheid vieren, is bijzonder. Het verleden is beladen en besmet. De geschiedenis kan niet worden gewist, kan niet worden over gedaan. Dat is helder. Wat er blijft is verdriet over het verlies. Schaamte over de keuzes die zijn gemaakt en de gevolgen daarvan. Laten we het er maar niet meer over hebben, dominee, we kunnen het toch niet meer veranderen! Dat laatste is waar, we kunnen het niet meer veranderen!  Maar we kunnen het ook niet vergeten en doen alsof het nooit bestaan heeft. Het is niet aan mij, het is niet aan ons, om te oordelen. Integendeel zelfs. En met alle moeite, angst, verdriet, pijn die dat met zich meebrengt, zouden we het er juist wel over moeten hebben. Want alleen met praten kunnen we verder komen. Alleen met praten kunnen we afstand nemen van wat ons gevangen houd. Wat onze vrijheid belemmert, wat ons neerdrukt, wat de sjaloom tegenhoudt. Het verleden veranderen we niet meer. Maar het verleden kunnen we wel proberen los te laten.

 

Want we kunnen alleen in vrede en vrijheid leven als we met elkaar in staat zijn om de boeien van het verleden los te laten. Als we weer vooruit durven te kijken. Als we ons durven realiseren waartoe wij zijn gemaakt. Dat betekent ook dat we weer samen kunnen dromen, zoals Micha droomde. Dat we samen kunnen dromen dat de oorlog niet meer zal zijn, maar dat de vrijheid, nieuwe vrijheid, aan onze horizon zal oplichten, zal groeien in ons hart, als het graan op de akker.  Dat in ons opnieuw het licht ontwaakt, dat in ons wordt nieuw gemaakt, de geest die overleeft. Dat we elkaar sjaloom kunnen wensen, in het vertrouwen dat God daarbij is en met ons zal meelopen op weg naar een nieuwe vrede, een nieuwe vrijheid.

 

 

Zo wilde ik met u overwegen. Lof zij Jezus Messias. Amen.