Overweging 5 december 2010. Jacobuskerk Rolde.

Jesaja 11: 1 – 10,  Mattheus 3: 1 – 12.

Gemeente van onze Heer Jezus Messias.

Het Joodse volk in het Oude Testament moest voortdurend worden vermaand en verzekerd van de komst van het Messiaanse rijk. Heel anders en veel beter dan alle gezalfde profeten, priesters en koningen van Israël bij hun leven zouden kunnen zijn voor het volk, zou de komst van de Messias de echte bevrijding brengen. Het Messiaanse rijk brengt de profeet, de priester en de koning in een gestalte.

De mooie woorden, poetisch, die ons vandaag door Jesaja worden aangereikt moeten we lezen tegen die achtergrond. Het Joodse volk is in verwarring. De tijden zijn onrustig en onzeker. Oorlogen en de geruchten van oorlogen doen de ronde om hen heen. Maar ook binnenlands staat het volk zware beproevingen te wachten. De zicht op, en het geloof in het Messiaanse rijk was ver achter de horizon verdwenen.

In ons christelijk denken menen wij uit de geschriften van Jesaja te kunnen afleiden dat hier reeds een eerste aankondiging plaatsvindt van de geboorte van Jezus Christus. Maar Jesaja is geen christelijk boek. Jesaja is een joods boek. Het joodse volk in de tijd van Jesaja was helemaal niet bezig met de geboorte van Jezus Christus. Men had heel andere dingen aan zijn hoofd die wel te maken hadden met dat Messiaanse rijk. Want van alle kanten werd het volk bedreigd door machtige staten, die erop uit waren om het volk te verdrijven, te vernietigen en uiteen te doen rukken.  In de pas veel latere christelijke uitleg zijn wij de figuur van Jezus Christus gaan projecteren op deze Bijbelpassages. Dus is het, zacht gezegd, erg aanmatigend van ons om te denken dat hier reeds een eerste gestalte van Christus zichtbaar zou zijn, alleen het Joods volk ziet het nog niet.  Laten we niet vergeten dat tot op de dag van vandaag het Joodse volk in afwachting is van het Messiaanse Rijk en de komst van de Messias. Mede daarom zijn er ook vandaag de dag nog christelijke groepen die menen dat de Joden bekeerd zouden moeten worden tot het christelijk geloof.

Maar dat betekent niet dat wij er niets aan zouden hebben, aan de joodse gedachte dat het Messiaanse Rijk nog moet komen. Het Messiaanse Rijk krijgt niet alleen gestalte in de figuur van Jezus Christus. Het Messiaanse Rijk krijgt mede gestalte door vrede en recht.

Jesaja schets dat Messiaanse rijk met mooie, bijna poëtische woorden en beelden. Voortkomend uit een stronk. Een nieuwe scheut van de boom. Daaruit rijst op het land van melk en honig. Daaruit rijst op het beeld van de leeuw en de lam. Het begint dus klein, teer, bijna onopgemerkt. Maar dat Messiaanse rijk, hoe klein en teer ook begonnen komt niet zonder slag of stoot. Johannes legt de bijl aan de wortel. Met bepaald niet zachtzinnige woorden, niet mooi poëtisch gecomponeerd, maar ruw en alledaags,  maakt Johannes duidelijk dat er nog wel wat aan schort. Addergebroed noemt hij zijn luisteraars die menen dat het allemaal al klaar is en dat we op onze lauweren zouden kunnen gaan rusten. Die menen dat we de ander alleen nog maar even hoeven te bekeren tot ons eigen gelijk, tot ons eigen geloof.  Bepaald geen woord dat je geregeld in poëzie zal tegenkomen. Maar het feit dat Johannes de bijl aan de wortel legt, waardoor er slechts een stronk is overgebleven, wil niet zeggen dat daarmee al het leven ten einde is.

Iedereen van ons die geregeld in de tuin werkt weet dat je met de regelmaat moet snoeien om nieuw leven mogelijk te maken. Om uit het oude nieuw leven te laten ontspruiten. En mensen die het niet gewend zijn om dat soort klussen geregeld uit te voeren, die willen daarin nog weleens te voorzichtig te werk gaan. Bang dat ze iets helemaal kapot maken. Maar vaak blijkt die angst ongegrond, als je maar wel weet wat je doet. Dus niet ongenuanceerd inhakken op de bomen, de takken en de bladeren, maar weloverwogen wegsnoeien, wat nieuw leven in de weg staat. En daarbij mag je soms best heel dichtbij de wortel komen, omdat deze toch sterk genoeg blijkt om nieuw leven voort te brengen.

Daar zijn Jesaja en Johannes het in ieder geval met elkaar over eens. Je moet durven ingrijpen omdat Messiaanse Rijk dichterbij te brengen. Je moet dode takken durven wegsnijden. Je moet datgene wat het licht voor klein nieuw leven belemmerd durven snoeien. En niet altijd zachtzinnig. Jesaja heeft het over de roede van de mond. En Johannes gebruikt termen als addergebroed. Je moet durven snoeien. Maar dat moet je niet zomaar doen, dat moet je niet doen op menselijke intuïtie of politiek gewin of vanuit een niet beheersbare emotie.  Dat moet je doen met beleid. Maar je moet het doen geleid vanuit het geloof dat het anders kan en anders moet, zonder je te laten afleiden door allerlei randverschijnselen of verleidingen vanuit eigen belang. Want uiteindelijk gaat het om dat grotere geheel. Om de tuin waarin duizend bloemen mogen bloeien, ieder met zijn eigen kleurenpracht en zijn eigen schoonheid.

Jesaja en Johannes reiken ons aan de Geest. Het is de Geest die vrede en recht zal brengen bij Jesaja.  En met de Geest en met vuur zullen we gedoopt worden, bij Johannes. Dat is het gereedschap dat we krijgen om het te gaan doen.  Dat is het cadeautje dat we mogen uitpakken.

Juist vandaag, op pakjesavond of misschien heeft u die gisteravond al gehad,  is het goed om na te denken over wat we allemaal krijgen of hebben gekregen. Vooraf hebben we nagedacht over ons verlanglijstje. Wat we konden of wilden vragen en wat we vonden dat we nodig hadden. Ongetwijfeld zijn we er blij mee en dat mag ook met de cadeautjes die de goedheiligman ons bezorgd. Daar is pakjesavond ook voor. Maar het roept natuurlijk ook de vraag op wat doen met de dingen die we gekregen hebben of die we nog gaan krijgen.

De cadeautjes die we van Jesaja krijgen aangereikt zijn wel alledaags, maar we vinden ze niet concreet terug in onze schoen of pakjesmand. Het gaat om cadeautjes als: wijsheid, inzicht, beleid, kracht, kennis, eerbied en gehoorzaamheid. Met die cadeautjes kan een mens ontdekken waar het nu eigenlijk omgaat in het leven. Om veel hebben en krijgen? Om steeds meer rijkdom en macht te vergaren? Om bezig te zijn met onszelf en ons niet te bekommeren om de anderen?

Met de cadeautjes die wij vanmorgen krijgen van Jesaja kunnen we ook leren hoe wij onze ideeën en gedachten kunnen omzetten in daden. Zodat dat Messiaanse rijk ook daadwerkelijk gerealiseerd kan worden, dat vrede en recht ook daadwerkelijk gestalte krijgt in ons leven. Met cadeautjes als wijsheid en inzicht kunnen we ook leren van onze eigen valkuilen en zwakheden.  Maar we kunnen ze ook inzetten in ons geloven dat, het echt anders kan, dat we er van overtuigd zijn dat dat Messiaanse Rijk er kan komen, want als wij er al niet meer in geloven, wie zou het dan nog wel geloven?

Maar tegelijkertijd acht ik de kans niet erg groot dat  u deze cadeautjes daadwerkelijk in uw schoen gevonden heeft dit weekend. Maar dat hoeft ook niet. Want ze vinden geregeld terug in de ervaringen van het leven en iedere zondag in de verhalen over het Messiaanse rijk. Misschien heeft u dit weekend wel een snoeischaar gekregen. Maar ook daarvoor geldt; je moet hem durven gebruiken, om nieuw leven te laten ontspruiten. En ook daarin komen de cadeautjes van Jesaja zeer van pas.