Overweging zondag 11 juli 2010. De Ark Groningen.

Deuteronomium 4: 32 – 34;  39 – 40

Opnieuw geboren worden daar staan we vandaag bij stil. Terecht stelt Nicodemus de vraag hoe je opnieuw geboren kunt worden als je ouder bent. Terechte vraag misschien. Want niets is wat mensen denk en dat het is.  Bij God blijkt anders te zijn dan wij denken.  De afgelopen periode, zeker de afgelopen weken, heb ik ontdekt dat dat daadwerkelijk zo kan zijn. Opnieuw geboren worden.  Een volk heeft zichzelf opnieuw opgericht uit de depressie, uit een houding van mopperaars. Een volk dat opnieuw geboren lijkt. Want ons volk heeft zich opgericht uit het doopwater, is op drift geraakt, op uittocht gegaan met een bijna heilig verklaarde drie-eenheid van God, Nederland en oranje. Onder leiding van onze nieuwe generaal Lambertus van Marwijk, die als een moderne variant van Mozes geacht wordt het volk te leiden naar de ultieme bevrijding. Naar het heilige land van het wereldkampioenschap voetbal. Daartoe worden elf godenzonen geacht de mensen te vermaken en bovenal de wereld te veroveren. Moeten andere stammen en volken aan ons worden onderworpen. Worden wij geacht te heersen van oost naar west en van noord naar zuid. Het volk is er van overtuigd geraakt; nog nimmer, van het uiterste oosten tot het uiterste westen is zoveel standvastigheid ooit vertoond. En niemand die ons tegenhoudt. De koningen van Brazilië en Uruguay hebben we reeds met harde hand getroffen en de farao van Spanje lijkt nog slechts een kwestie van tijd of ook deze vijand hebben we aan onze zegekar gebonden!  En we geloven er heilig in. Gedwee volgen we de nieuwe Mozes naar het Heilige land. En als we daar vanavond zijn aangekomen dan kunnen we ons in extatisch geluk laven aan de zoete vruchten van de ultieme bevrijding.  En natuurlijk hebben wij God aan onze zijde, zijn er engelen die ons behoeden voor een val. Maar uiteraard; mochten we dreigen te vallen, dan zijn er natuurlijk, niets menselijks is ons vreemd, onderweg de momenten die ons doen terug verlangen naar de vleespotten van het moderne Egypte uit de jaren 1974 en  1988. Want toen, daar, was alles beter, ook al ging het niet altijd goed. Dan mort het volk en komt in opstand tegen Mozes en tegen de leiders. 

Maar zover zal het nu niet meer komen, geloven wij. De mesoeza, waarin de wetsrol is verpakt, en waarmee de buitenwereld kan zien hoe gelovig wij zijn, aan de posten van de deuren, hebben de vorm aangenomen van oranjevlaggetjes die ons bij het in- en uitgaan steeds opnieuw herinneren aan onze heilige opdracht.  Het gouden kalf heeft de vorm gekregen van een televisie toestel, waarop ons de godenbeelden worden getoond en waarom heen de rituele danss van de aanbidding zich voltrekt.  En het gehele volk wordt geacht dit gouden kalf te aanbidden, bij voorkeur in oranje Bruidsklederen. En zij die er niet in geloven, die niet wensen mee te doen met deze Godenverering, die niet genodigd wensen te worden aan deze overvloedige tafel,  die niet de juiste bruidsklederen aan hebben getrokken, zij worden uitgeworpen in de buitenste duisternis, waar het geween en het tandengeknars te horen zal zijn.

Maar God zal ons behoeden, daar zijn we van overtuigd. Alhoewel Nederlandse godenzonen meer geseculariseerd zijn dan de godenzonen uit Zuid- Europese landen, waar het gewoon is, voordat zij het heilige gras betreden, in de kapel een mis bij te wonen. Je zou kunnen zeggen daarmee zijn we al op achterstand gezet. 

Het voetbal heeft in onze samenleving, zeker in deze periode, een orgastisch religieus hoogtepunt bereikt, waar je niet om heen kunt en die in onze samenleving momenteel net zo dominant aanwezig is als vroeger de kerken. Alleen was het toen zwart, nu is het oranje geworden. Het feest van de Heilige drie-eenheid; God, voetbal en oranje.

Voet bal is oorlog, maar in deze tijd is voetbal vooral religie en het wordt volop en openlijk beleden. Nu is daar helemaal niets mis mee. Want we hoeven mensen in deze tijd niet het plezier te ontzeggen om naar dat spel te kijken of er aan mee te doen. Integendeel zelfs. Er is ook niet zoveel mis met het idee dat mensen even, ongeveer twee uur lang, de werkelijkheid ontvluchten en zich even laten meenemen naar een wereld waar ze alleen maar van kunnen dromen, want wie had niet in dat stadion wil zitten of op dat veld willen lopen, als je van dit spel houdt. En dat harde juichkreten opstijgen bij weer een wonderschoon doelpunt of dat je even stevig baalt als er verloren is, dat zijn gewone menselijke emoties, die een rol spelen.  En waar ook niets mis mee is.

Maar het wordt bedenkelijk als de enkel van Arjen Robben

of de knieën van Rafael van der Vaart of de liefde van Wesley Sneijder de voorpagina’s van de kranten gaan domineren. Als het journaal tien minuten, van de beschikbare 25 minuten, inruimt om een live verslag te doen van een training van een onze godenzonen, waarop je niets anders ziet dan dat de nieuwe generaal  nog een keer uitlegt hoe er ingeworpen moet worden. Alsof deze tien minuten niet beter besteed hadden kunnen worden aan bijvoorbeeld een item uit Java of uit Suriname of een item over jongeren die de weg kwijtraken in hun leven.

Opnieuw geboren worden. Een feest moet dat zijn waarin duidelijk wordt dat niets is, wat wij denken dat het is. Voetbal is een spelletje, hoe leuk ook,  maar geen wereldnieuws. God is naar de huidige begrippen geen wereldnieuws, maar het is ook geen spelletje. God is niet altijd God zoals wij hem zouden wensen. Een God die redt, die op ieder door ons gewenst moment onze gebeden verhoort. Die ons de overwinning schenkt. Die wij kunnen laten opdraven, die wij kunnen vastleggen.  God is niet te vangen in vaste beelden, want beelden veranderen en dus verandert God. God is geen beeld, godsdienst is geen beeldendienst. Dat is lastig voor te stellen. Want wat ben je in deze tijd nog waard als je het niet kunt vastleggen op foto of videobeelden. Als we het niet eindeloos in de herhaling kunnen laten terugzien hoe God ons soms buitenspel zet,  of ons vloert om direct daarna ons weer een hand te bieden, om ons te helpen opstaan.  Wat moeten we in deze tijd nog met een God zonder beelden, als we er van overtuigd zijn geraakt, sterker nog,  als we niets anders willen, dan onze godenzonen overal opnieuw te kunnen bewonderen.  Wat zijn godenbeelden anders dan willen vastleggen, wat niet vast te leggen is. God laat zich in zien in de gestalte van die zorgzame, liefdevolle, maar ook straffende Vaderfiguur. Komt mensen tegemoet als inspiratiebron, als spiritualiteit, als muziek, als woord, als ziel in het mensenbestaan waaraan men zich kan louteren, kan warmen, kan optrekken. Maar het is geen wereldnieuws.  Maar kan morgen weer anders zijn. Is niet na te maken, is uniek. Is Enig. We kijken er tegenaan en denken te zien, wat we zien. Maar wat we zien hoeft niet de gehele werkelijkheid te zijn. God is niet plat.  Achter God gaat een wereld schuil, die wij moeilijk, of helemaal niet kunnen doorgronden. God heeft geen godenzonen die ons vermaken op een voetbalveld. God heeft profeten, mannen en vrouwen, in de loop der eeuwen vele profeten, die ons vermanen, tegenspreken, troosten en de weg wijzen.

Niets is, wat wij denken dat het is. Dat geldt voor God, dat geldt voor mensen. Mensen zijn niet plat, mensen zijn eendimensionaal. Zijn van vlees en bloed, maar ook verstand, zijn emoties. Zijn angstig, verdrietig, vreugdevol. Zijn niet alleen man of vrouw, vader of moeder. Zijn niet alleen voetballer of voetbalsupporter. Zijn niet alleen profeet of junk, niet alleen heilige of verworpene. Zijn niet alleen dakloze of exorbitante rijkaards. De Mens proberen te vangen in een beeld, doet net zoveel onrecht aan de mens als dat we dat aan God zouden doen. Elk vast beeld dat we proberen te maken van God en Mens verbreekt de werkelijkheid, maakt het moeilijker, zo niet onmogelijk om de gehele Mens, om de gehele God te aanschouwen.

Niets is wat wij denken dat het is. Voetbal is niet het platte vermaak waar wij naar kijken, het is ook de keiharde zakelijkheid van exorbitante rijkaards. Van uitbuiting en onderdrukking, van handel. Keiharde handel waar veel, heel veel geld in omgaat.  Maar het is ook het oprechte verdriet van mensen die verloren hebben, mensen die nooit datgene bereikt hebben wat ze hadden willen bereiken. Die heel hard hebben gewerkt voordat ene doel maar er nooit zijn gekomen.  Het is ook de schoonheid van het spel, de emotie, soms een kunstvorm van elegantie en gracieuze bewegingen. Een vorm van theater en ballet.

Opnieuw geboren worden. Ook al ben je ouder. Het kan! Want niets is wat het lijkt dat het is. Morgen laat ons een andere werkelijkheid zien dan; God, voetbal en oranje. Worden wij vanavond geen wereldkampioen dan is dat geen wereldnieuws en worden wij het wel, wat ik vurig hoop, dan is dat ook geen wereldnieuws.